HAK4T BRAAT 1844
Offerte aanvragen
Projecten Glasconstructies Zadelkap Shedkap Piramidekap Lessenaarskap Toepassingen Alle toepassingen Kantoren Onderwijs Retail & leisure Over ons Ons verhaal · sinds 1844 Het team Onze 4 beloften Bedrijfsfilm Kennis Blog Nieuws Downloads BREEAM Contact Contact Offerte aanvragen
De Koninklijke Fabriek F.W. Braat aan de Hooikade in Delft
Erfgoed · 1844 – heden · Hooikade 13, Delft

Het verhaal
van Braat.

Bijna twee eeuwen vakmanschap — van een loodgieterswerkplaats aan de Oude Langendijk tot de glasconstructies van vandaag. Loop mee door tien zalen geschiedenis.

Voorwoord
Er zijn bedrijven die een naam hebben.
En er zijn bedrijven die een verhaal zijn.

Braat hoort bij die laatste categorie. Wat begon als de werkplaats van een jonge loodgieter in Delft, groeide in bijna twee eeuwen uit tot een symbool van Nederlands vakmanschap. De lijn loopt van vader op zoon, van ambacht naar technologie — en van vuur naar licht.

Portret van Frederik Willem Braat
Frederik Willem Braat1822–1889
De oprichtingsadvertentie in de Delftsche Courant, 1844
Delftsche Courant10 mei 1844
Zaal I · De oprichter
1844

Een advertentie, een hamer
en een overtuiging

Frederik Willem Braat is tweeëntwintig als hij op 10 mei 1844 een advertentie plaatst in de Delftsche Courant: hij vestigt zich als Mr. Loodgieter en Pompenmaker. Drie dagen later, op 13 mei, opent hij zijn werkplaats aan de Oude Langendijk. Zijn eerste medewerker: een jongen van twaalf.

Wat hij maakt, moet "voor altijd goed zijn" — een houding die anderhalve eeuw lang de standaard blijft.

"Daar was nu mijn lot beslist: loodgietersbaas in Delft, zonder een cent te bezitten. Doch met vertrouwen in God en werk, en een hamer in de hand."

F.W. Braat · uit de brief aan dochter Marie, 1886
De werf van F.W. Braat vol zinken ornamenten
Zinken ornamenten op de werfArchief Braat
Zaal II · Het metaal van de toekomst
1869

Zink — en een catalogus
met 1500 modellen

Waar andere loodgieters sceptisch blijven — "zink, dat is voor speelgoed" — ziet Braat de toekomst. Hij vormt het lichte metaal tot sierlijke nokstukken, windvanen en wapenschilden. In 1869 bundelt hij zijn ontwerpen in een geïllustreerde catalogus met ruim 1500 modellen: een kunstwerk op zich.

De bestellingen komen uit Den Haag, Amsterdam en Brussel — en via handelshuizen zelfs uit Rusland, Zuid-Afrika en Nederlands-Indië. De werkplaats is een exportbedrijf geworden, met vanaf 1868 een eigen stoommachine.

Koninklijke Fabriek F.W. Braat N.V. Delft, met kroon
Koninklijke Fabriek F.W. BraatSinds 1881
Zaal III · Koninklijke erkenning
1881

Hofleverancier.
Daarna: Koninklijk.

In 1874 — precies dertig jaar na de oprichting — ontvangt Braat het predicaat Hofleverancier. Zeven jaar later verleent koning Willem III de titel Koninklijk. Vanaf dat moment heet de firma officieel: Koninklijke Fabriek F.W. Braat – Delft.

Er volgen opdrachten voor het Centraal Station in Amsterdam, Musis Sacrum en het Paleis van Volksvlijt. Kranten noemen "de ijverige heer Braat een sieraad voor de stad".

"Eer is niets waard zonder arbeid. Wij zijn koninklijk in naam, maar moeten het dagelijks in daden bewijzen."

F.W. Braat · toespraak, 1881
Aanbesteding voor een fabrieksgebouw nabij de Hooikade te Delft
Aanbesteding Hooikade1895
Transport per paard en wagen met F.W. Braat Delft ketels
Transport over de wegArchief Braat
Zaal IV · De fabriek aan het water
1907

De Hooikade — het adres
dat alles wordt

De binnenstad wordt te klein. Aan de Hooikade, direct aan de Schie en naast het spoor, verrijst een modern fabriekscomplex met eigen smederij, gieterij en modelmakerij. Het ambacht wordt industrie: "N.V. F.W. Braat's Koninklijke Stoomfabriek van Werken in Zink en Andere Metalen."

In 1913 levert de fabriek luchtkappen van 1,80 meter doorsnee voor de Aquitania — dan het grootste passagiersschip ter wereld. De naam "Braat – Delft" vaart voortaan de wereldzeeën over.

"Braat is geen fabriek, maar een huis. Men werkt er met hart en hand, en men kent er elkaar als broeders."
Verslag bij het 80-jarig bestaan · 1924
De vaklieden van Braat in de werkplaats
De werkplaats± 1900
De tekenkamer van Braat
De tekenkamerArchief
De kantine van Braat
De kantine± 1960
Zaal V · Een bedrijf als gemeenschap
De mensen

Zijn tijd ver vooruit

Lang voordat Nederland er wetten voor heeft, zorgt Braat voor zijn mensen: een sociaal fonds in 1882, een formele arbeidsovereenkomst in 1909, een Fabrieksraad in 1930, een vrijwillig pensioenfonds in 1936 en winstdeling in 1967.

Generaties van dezelfde families werken er — grootvader, zoon en kleinzoon worden soms naast elkaar gehuldigd. "Een Braat-man" betekent iets in Delft: toewijding, vakkennis en trots.

Braat Delft — stalen ramen standaardmodellen, affiche
Affiche stalen ramen± 1930
De Van Nellefabriek met stalen ramen van Braat
Van Nellefabriek, Rotterdam1930
Zaal VI · De wereld van staal en glas
1930

Van Nelle — een meesterwerk
van licht

De sierlijke ornamenten raken uit de mode; het Nieuwe Bouwen vraagt om licht, lucht en ruimte. Braat ontwikkelt eigen stalen raamprofielen — slank, sterk, en perfect om glas te dragen.

In 1928 komt dé opdracht: de stalen ramen voor de Van Nellefabriek in Rotterdam. Het gebouw van glas en staal maakt wereldwijd indruk en is vandaag UNESCO-werelderfgoed — met de naam Braat er voor altijd mee verbonden.

De daken van de fabriek aan de Hooikade
De fabriek aan de HooikadeArchief Braat
Zaal VII · Crisis en oorlog
1940–’45

De fabriek die
bleef branden

In de crisisjaren kiest de directie niet voor ontslagen, maar voor solidariteit: werktijden korter, lonen tijdelijk lager, het werk eerlijk verdeeld. In de bezettingsjaren raken tekeningen expres "zoek" en worden projecten bewust vertraagd — alles om te voorkomen dat Braats kennis misbruikt wordt.

Als in 1944 de hongerwinter uitbreekt, wordt in de werkplaatsen voedsel gekookt voor werknemers en hun gezinnen. De fabriek is dan even geen producent, maar een toevluchtsoord.

"Wij hebben de oorlog doorstaan zonder onze eer te verliezen. Nu bouwen wij opnieuw — niet alleen gebouwen, maar vertrouwen."

Intern bulletin · 1945
Montage per helikopter door Braat
Montage per helikopterArchief Braat
Zaal VIII · Hoogtij en afscheid
1969

125 jaar — en dan
wordt het stil

In 1969 viert Braat zijn 125-jarig bestaan: 450 medewerkers, een eigen verzinkerij en laboratorium, en de reputatie dat je bij moeilijke, grote of ongebruikelijke opdrachten "Braat belt". Maar de oliecrises van de jaren zeventig raken de fabriek hard.

Rond 1983 stopt de productie aan de Hooikade. Na bijna 140 jaar vallen de machines stil — maar de kennis, de mensen en de naam verspreiden zich als een onzichtbare draad door de Nederlandse gevelbouw.

"Toen Braat sloot, leek het alsof de stad een stem verloor. Maar de echo is er nog steeds."

Oud-medewerker
Modern glasatrium van Braat Glasconstructies 1844
Glas & licht — het nieuwe ambacht2014 – heden
Zaal IX · De terugkeer
2014

Terug op de Hooikade.
De cirkel is rond.

Bij de overname van de glasactiviteiten van een Delftse gevelproducent duikt tussen de technische tekeningen een naam op die nog altijd betekenis heeft: Braat. De keuze is geen marketing, maar herkenning — dezelfde waarden, dezelfde precisie.

Zo keert Braat Glasconstructies 1844 terug, onder de vlag van de Hak4t-groep — en alsof het nooit anders had gekund: op Hooikade 13, op hetzelfde adres waar ooit de stoommachines draaiden. Waar vroeger zink werd geslagen, worden nu glasconstructies ontworpen met 3D-modellen.

Het team van Braat Glasconstructies 1844 vandaag
De mensen van Braat, vandaagHooikade 13, Delft
Zaal X · Vandaag
Nu

Wij maken geen daken.
Wij maken daglicht.

Atriumdaken die daglicht diep gebouwen in brengen. Overkappingen en lichtstraten die gebouwen laten ademen. Van het WTC in Amsterdam tot Gare Maritime in Brussel — elk project is volledig maatwerk.

Met vakmanschap samengesteld, nog steeds volgens de ongeschreven wet van Frederik Willem Braat: "het moet goed zijn, ook als niemand kijkt."

Sinds 1844 · De ongeschreven wet
"Het moet goed zijn,
ook als niemand kijkt."
Frederik Willem Braat · 1822–1889

Meer dan honderdtachtig jaar geschiedenis is geen bezit — het is een opdracht. Zie wat er vandaag uit onze handen komt.